تاریخ ایجاد: ۱۵ مهرماه ۱۴۰۴
تاریخ آخرین بهروزرسانی: 18 مهرماه 1404
با توسعه فناوری هوش مصنوعی و بهرهگیری از آن در زمینههای گوناگون، بویژه در حوزههای پژوهش و نشر، ضرورت توجه به جنبههای آکادمیک و اخلاقی آن روز به روز اهمیت بیشتری مییابد. از همین رو، مجلههای علمی بایسته میدانند توجه پژوهشگران و نویسندگان مقالهها را به خطمشی بهرهگیری احتمالی از هوش مصنوعی در تدوین مقاله خود را به موارد زیر جلب کنند:
نویسندگان موظفاند هرگونه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی (AI) در فرآیند پژوهش، نگارش یا ویرایش مقاله را بهصورت شفاف در بخش «روش» یا «بیانیه استفاده از هوش مصنوعی» مقاله اعلام کنند.
دستورالعمل:
- ابزارهای هوش مصنوعی و فناوریهای کمکی فقط برای بهبود خوانایی، کیفیت زبانی، تحلیل اولیه دادهها (در صورت ذکر در روش پژوهش) استفاده شوند.
- این ابزارها باید تحت نظارت و کنترل کامل انسانی بهکار گرفته شوند. نویسندگان موظفاند محتوای تولیدشده توسط هوش مصنوعی را بهدقت بازبینی و ویرایش کنند؛ زیرا خروجی این ابزارها ممکن است ظاهراً معتبر اما ناقص یا نادرست باشد. مسئولیت نهایی صحت، اصالت و کیفیت محتوای مقاله بر عهده نویسندگان است.
- نویسندگان باید اطمینان حاصل کنند که استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی منجر به نقض حقوق مالکیت فکری، سرقت ادبی یا استفاده از دادههای غیرمجاز نمیشود.
- ابزارهای هوش مصنوعی نباید بهعنوان نویسنده یا نویسنده همکار ذکر شوند؛ زیرا نویسندگی شامل وظایف و مسئولیتهایی است که فقط توسط اشخاص حقیقی انجام میشود.
- استفاده از هوش مصنوعی برای تولید محتوای جعلی، از جمله دادههای ساختگی، استنادهای نادرست یا تصاویر دستکاریشده، اکیداً ممنوع است؛ مگر آنکه بخشی از روش پژوهش باشد و بهصراحت در مقاله ذکر شود. در این صورت، ابزار استفادهشده، نسخه و سازنده آن باید مشخص شود.
- در صورت استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی، نام ابزار، نسخه (در صورت وجود) و سازنده آن باید ذکر شود (نمونه، «Grok، نسخه 2.0، ساختهشده توسط xAI»).
- نویسندگان ملزماند از ارائه هرگونه داده محرمانه، شخصی یا حساس به ابزارهای هوش مصنوعی (مانند ChatGPT) خودداری کنند و مطمئن شوند که استفاده از دادهها با رعایت اصول اخلاقی و حفظ حریم خصوصی انجام شود.
- دادههای محرمانه، شخصی یا حساس عبارتند از: اطلاعات هویتی کاربران، سوابق امانتگیری، جستوجوهای انجامشده، گفتوگوهای کاربران با سامانههای راهنما یا چتباتها، تصاویر و اسناد آرشیوی حاوی اطلاعات شخصی، دادههای جمعیتشناختی مانند سن، جنس یا محل زندگی افراد و نظیر آن.
-استفاده از هوش مصنوعی برای ایجاد یا تغییر تصاویر مجاز نیست؛ مگر آنکه بخشی از طراحی یا روش پژوهش باشد. در این صورت، ابزار استفادهشده، نسخه و سازنده آن در بخش "روش" ذکر شده است.
نمونه متن برای درج در مقاله
|
بیانیه استفاده از هوش مصنوعی «در تهیه این مقاله، از [نام ابزار، نسخه و سازنده، مانند Grok، نسخه 2.0، ساختهشده توسط xAI] برای [دلیل استفاده، مانند بهبود نگارش] استفاده شده است. نویسندگان محتوای تولیدشده را بازبینی و ویرایش میکنند و مسئولیت کامل محتوای نهایی مقاله را برعهده دارند». |
نکات تکمیلی
- استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی برای بررسی گرامر، املاء یا منابع مقاله نیازی به اعلام ندارد.
- در صورت استفادهنکردن از هوش مصنوعی، نیازی به افزودن متن فوق نیست.
- در صورت وجود ابهام درباره نحوه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی یا انطباق آن با سیاستهای نشریه، نویسندگان میتوانند از طریق بخش تماس با ما مطرح کنند.
- رعایتنکردن نکات ذکرشده، مصداق تخلف علمی بوده و مطابق با استانداردهای علمی نشریه قابل پیگیری است.
برخی از منابع مطالعهشده:
De Gruyter Brill. (2024). LIBRI: Instructions for authors. https://www.degruyterbrill.com/publication/journal_key/LIBR/downloadAsset/LIBR_Instructions%20for%20Authors.pdf
Elsevier. (2025). Information Processing & Management: Guide for authors. https://www.sciencedirect.com/journal/information-processing-and-management/publish/guide-for-authors
Elsevier. (2025). Information Sciences: Guide for authors. https://www.sciencedirect.com/journal/information-sciences/publish/guide-for-authors
Elsevier. (2025). Library & Information Science Research: Guide for authors. https://www.sciencedirect.com/journal/library-and-information-science-research/publish/guide-for-authors
Elsevier. (2025). the use of generative AI and AI-assisted technologies in writing for Elsevier. https://www.elsevier.com/about/policies-and-standards/the-use-of-generative-ai-and-ai-assisted-technologies-in-writing-for-elsevier
SAGE. (2025). Artificial intelligence policy. https://www.sagepub.com/journals/publication-ethics-policies/artificial-intelligence-policy
در صورت استفاده از خط مشی، به شکل زیر استناد دهید:
فصلنامه مطالعات کتابداری و سازماندهی اطلاعات. (۱۴۰۴، ۱۵ مهر). خط مشی استفاده از هوش مصنوعی در فصلنامه مطالعات کتابداری و سازماندهی اطلاعات.