گذر از شکاف دیجیتالی با تبیین مؤلفه‌های مؤثر بر ارتقای سواد دیجیتالی در کتابخانه ملی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

هدف: هدف این پژوهش تعیین مؤلفه‌ها و شاخص‌های مؤثر بر ارتقای مهارت‌های سواد دیجیتالی مخاطبان در بافت کتابخانه ملی ایران در جهت کاهش شکاف دیجیتالی میان‌نسلی و رسیدن به جامعۀ دیجیتالی فراگیر در ایران و سایر کشورهای با جامعۀ اطلاعاتی مشابه است.
روش‌: پژوهش از نوع کاربردی است و با رویکرد فراترکیب انجام شده است. در فاز اول پژوهش به‌منظور شناسایی مؤلفه‌ها و شاخص‌های بالقوه پژوهش؛ داده‌های کیفی با تحلیل محتوا و کدگذاری چهارچوب‌ها و استانداردهای سواد دیجیتالی، گردآوری شدند. در فاز دوم جهت تأیید و اصلاح این عناصر؛ مطالعۀ دلفی در قالب اجماع خبرگان سواد دیجیتالی با برگزاری سه دور پنل انجام شد. جامعۀ پژوهش در بخش جامعۀ اسنادی متشکل از سه استاندارد سواد دیجیتالی DQ، ISTE و DigComp و در بخش جامعۀ انسانی متشکل از 18 نفر از خبرگان سواد دیجیتالی در راند اول و 15 نفر در راندهای دوم و سوم بودند. برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از نرم‌افزارهای مکس‌کیودی‌ای استفاده شد.
یافته‌ها: تحلیل محتوای مضامین مرتبط با مؤلفه‌های سواد دیجیتالی در استانداردها و چهارچوب‌های مورد بررسی، منتج به استخراج 18 کد باز در 9 مقولۀ فرعی و 3 مقولۀ اصلی مهارت‌های فنی و شناختی، مهارت‌های امنیت و اخلاق دیجیتال و مهارت‌های تعامل هوشمند اجتماعی و مشارکتی شد. مؤلفۀ امنیت دیجیتالی با توافق ۱۰۰ درصد به‌عنوان حیاتی‌ترین مؤلفه شناخته شد و بیشترین تأکید بر آموزش و توسعۀ ابزارهای سنجش و ارتقای مهارت‌های سواد عاطفی دیجیتال بود.
نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش با تأکید بر کاهش پدیدۀ شکاف دیجیتالی چشم‌انداز جدیدی از مؤلفه‌ها و شاخص‌های مؤثر بر ارتقای مهارت‌های سواد دیجیتالی ارائه می‌دهد. این چشم‌انداز می‌تواند در بهبود سطح سواد دیجیتالی مخاطبان در بافت کتابخانۀ ملی ایران و سایر جوامع اطلاعاتی با وضعیت مشابه مؤثر واقع شود. پتانسیل‌های اجرایی حاصل از این پژوهش با تأکید بر حوزه‌های کلیدی مهارت‌های فنی پیشرفته، امنیت و اخلاق یکپارچه و تعاملات هوشمند و عاطفی می‌توانند در جهت طراحی و توسعه برنامه‌های آموزشی هدفمند سواد دیجیتالی متناسب با نیازهای مخاطبان به کار گرفته شوند و به‌عنوان مبنایی در جهت ارائۀ الگویی جامع در زمینۀ طراحی و اجرای برنامه‌های آموزشی مؤثر مورد استفاده قرار گیرند. افزون بر این، نتایج حاصل از این پژوهش در جهت تدوین راهبردهای کلان در زمینۀ آموزش مهارت‌های سواد دیجیتالی در سطح ملی نیز می‌تواند قابل بهره‌برداری باشد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Explaining the Effective Components for Enhancing Digital Literacy in Iran's National Library: A Step beyond the Digital Divide"

نویسنده [English]

  • Benita keykha
Assistant Professor, Department of Information Science and Knowledge Studies, Shahid Beheshti University
چکیده [English]

Purpose: This study identifies components and indicators for enhancing digital literacy skills within Iran's National Library to reduce the intergenerational digital divide and progress toward an inclusive digital society in Iran and similar information societies.
Method: This applied research employed a meta-synthesis approach. The first phase involved content analysis and coding of digital literacy frameworks (DQ, ISTE, DigComp). The second phase utilized a three-round Delphi panel with 18 digital literacy experts (first round) and 15 experts (subsequent rounds). MAXQDA software was used for data analysis.
Findings: Content analysis yielded 18 open codes organized into 9 subcategories and 3 main categories: (1) Technical and Cognitive Skills, (2) Digital Security and Ethics Skills, and (3) Intelligent Social and Collaborative Interaction Skills. Digital security achieved 100% expert consensus as the most critical component. The strongest emphasis was placed on developing educational programs and assessment tools for digital emotional literacy skills.
Conclusion: The results of this study, with an emphasis on reducing the phenomenon of the digital divide, present a new perspective on the components and indicators that effectively enhance digital literacy skills. This perspective can prove effective in improving the digital literacy level of audiences within the context of the National Library of Iran and other information societies in similar situations. The implementation potentials derived from this study—emphasizing the key areas of advanced technical skills, integrated security and ethics, and intelligent and emotional interactions—can be utilized to design targeted digital literacy educational programs tailored to the needs of diverse audiences. Furthermore, these potentials can serve as a basis for presenting a comprehensive model for designing and implementing effective educational programs. In addition, the findings of this research can be leveraged for formulating macro-level strategies in the field of digital literacy skills education at the national level.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Digital Literacy
  • Digital Divide
  • Digital Literacy Standards
  • National Library of Iran
  • Developing Countries'
  • Information Societies
  • Delphi Panel
CAPTCHA Image

مقاله‌های آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار برخط از تاریخ 01 مرداد 1405
  • تاریخ دریافت: 10 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری: 02 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش: 01 مرداد 1405
  • تاریخ انتشار: 01 مرداد 1405