ارزیابی نسبت عامل‌بندی در توصیفگرهای اصطلاحنامه‌های اصفا و علوم اسلامی: رویکرد کمّی به تحلیل سطح پیش‌همارایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دکتری کتابداری و اطلاع‌رسانی، عضو هیئت علمی و کارشناس اتاق فکر جهاد کشاورزی

2 کارشناس ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی

چکیده

استاندارد بین‌المللی ایزو 2788 و استاندارد بریتانیا 8723 بر کاربرد توصیفگرهای بسیط و تجزیة توصیفگرهای مرکب یا پیچیده به عناصر معنایی مجزا تأکید دارند. این استانداردها از عامل‌بندی به‌عنوان روش تجزیة اصطلاحات مرکب نام می‌برند. قواعد و انواع عامل‌بندی در جهت کاهش کاربرد توصیفگرهای مرکب و حرکت به سمت تدوین توصیفگرهای بسیط وضع شده‌‌ند. به این ترتیب، باید همواره رابطة مشخصی میان تعداد توصیفگرها و تعداد کلمات به‌کار برده شده در ساختار آنها برقرار باشد. در نسبت عامل‌بندی این باور وجود دارد که همواره تعداد توصیفگرهای یک‌کلمه‌‌ای باید بیشتر از توصیفگرهای دوکلمه‌ای و توصیفگرهای دوکلمه‌ای بیشتر از توصیفگرهای سه‌کلمه‌ای و الی آخر باشد. شیوة محاسبة نسبت عامل‌بندی بر مبنای تحلیل نسبت بین توصیفگرها با شمار کلمات گوناگون است. در این پژوهش به‌منظور تبیین نسبت عامل‌بندی بین توصیفگرها با شمار کلمات گوناگون، توصیفگرهای اصطلاحنامه‌های اصفا، اصول فقه، منطق، فلسفه، علوم قرآنی و کلام اسلامی، مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته‌اند. در تحلیل کمّی عامل‌بندی از روش تحلیل محتوا استفاده شده است. در بررسی این موضوع از شیوة تجزیه و تحلیل ارتباطی بهره گرفته شده که یکی از انواع روش‌های بررسی در تحلیل محتواست. جامعة مورد پژوهش در تحلیل کمّی نسبت عامل‌بندی، توصیفگرهاست که با روش نمونه‌گیری طبقه‌ای تصادفی، تعیین شده است. نتایج پژوهش نشان داد که در اصطلاحنامه‌های مورد بررسی، همواره تعداد توصیفگرهای یک‌کلمه‌ای کمتر از توصیفگرهای مرکب دوکلمه‌ای بود. بیشترین میزان کاربرد توصیفگرهای یک‌کلمه‌ای در اصطلاحنامه‌های اصفا، منطق، و کلام اسلامی قابل شناسایی است. بهترین نتایج درکاهش سطح پیش‌همارایی به ترتیب در اصطلاحنامه‌های اصفا، اصول فقه، و فلسفه محقق شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Evaluation of factoring ratio in descriptors of thesauri of ASFA and Islamic science: a quantitative approach to analysis of precoordination level

نویسندگان [English]

  • M. Amir Hosseini 1
  • R. Mohebi 2
چکیده [English]

International standard of ISO 2788 and British Standard 8723 emphasize on the application
of individual descriptors and the analysis of multiword or complex descriptors
to separate semantic elements. These standards nominate "factoring" as a way
for analyzing multiword terms. Factoring rules are laid down in order to decrease
the usage of multiword descriptors and move towards the compilation of individual
descriptors. Therefore there should always be a defined relation between the number
of descriptors and the number of words used in their structure. In the factoring ratio
it is supposed that the number of one-word descriptors should always be more than
two-word descriptors and the number of two-word descriptors should always be more
than three-word descriptors etc. The way of calculating the factoring ratio is based on
analyzing the ratio of descriptors to the number of different words. In this research
the descriptors of the thesauri of ASFA(trilingual cultural thesaurus: English, Persian,
Arabic), principles of jurisprudence, logic, philosophy, Qur'anic sciences and theology
have been analyzed and evaluated to determine the factoring ratio of descriptors to
the number of different words. For quantitative analysis of factoring the methodology
used in the research is content analysis. The study population is descriptors chosen through stratified random sampling. The results showed that the number of one-word
descriptors have always been less than two-word multiword descriptors in the thesauri
evaluated. One-word descriptors were mostly applied in thesauri of ASFA, logic and
theology. The best results in reducing the level of pre-coordination belonged to the
thesauri of ASFA, principles of jurisprudence and philosophy in sequence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • quantitative evaluation
  • factoring ratio
  • factoring
  • descriptors
  • multiword descriptors
  • thesaurus of ASFA
  • thesaurus of principles of jurisprudence
  • thesaurus of logic
  • thesaurus of Islamic philosophy
  • thesaurus of Qur'anic science
  • thesaurus of theology