تأثیر نظام‌های اطلاعاتی بر شکل‌‌گیری مدل‌های ذهنی کاربران کتابخانه‌‌های دیجیتالی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)

2 استاد گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

هدف: هر یک از بررسی تبیین تأثیرپذیری مدل‌های ذهنی کاربران نرم‌افزارهای کتابخانه‌های دیجیتال از تجربه‌های استفاده از سایر نظام‌های اطلاعاتی (پایگاه‌های اطلاعاتی، فهرست‌های رایانه‌اینرم‌افزارهای کتابخانه‌ای، موتورهای کاوش، شبکه‌های اجتماعی، و وب‌سایت‌ها).
روش/ رویکرد پژوهش: این پژوهش کاربردی با استفاده از رویکرد کیفی و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و برپایه نظریه وسیله- هدف انجام شد. جامعه پژوهش شامل دو گروه بود: 1) سه نرم‌افزار کتابخانه دیجیتالی که شامل آذرخش، پاپیروس، و ثنا به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. 2) کاربران نهایی: تعداد اندکی از 16 نفر کاربری که تجربه یک‌ساله استفاده از این نرم‌افزارها را داشتند، به روش گلوله برفی و بقیه با معرفی کتابداران، انتخاب شدند.
یافته‌ها: گوگل، فیس‌بوک، و فهرست رایانه‌اینرم‌افزار کتابخانه‌ای سیمرغ بیشترین تأثیر را بر مدل‌های ذهنی کاربران وداشتند و ویژگی‌های مورد انتظار کاربران نیز، بیشتر تحت تأثیر موتورهای کاوش و شبکه‌های اجتماعی قرار داشتبود.
نتیجه‌گیری: مدل‌های ذهنی کاربران، درهم‌کنشی از تجربه‌های فراگیر آنها در استفاده از سایر محیط‌ها یا نظام‌های اطلاعاتی به‌ویژه گوگل است. بنابراین، طراحان نرم‌افزارهای کتابخانه دیجیتالکتابخانه‌های دیجیتال می‌توانند از برخی کارکردها و قابلیت‌های سایر نظام‌های اطلاعاتی برای ارتقای کارآمدی نرم‌افزارها و افزایش رضایت کاربران بهره ببرند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Impact of Previous Usage of Information Systems on the Mental Models of Digital Library Users

نویسندگان [English]

  • R. Rajabali Beglou 1
  • R. Fattahi 2
  • M. Parirokh 2
چکیده [English]

Purpose: To explain how digital library users’ mental models can be affected by their previous experiences of using other information systems (such as databases, library softwares, search engines, social networks and websites).
Methodology: The qualitative approach using semi-structured interview based on the Means-End Theory. The population consisted of two groups: 1) Three digital libraries (Azarakhsh, Papirus & Sana) and 2) Sixteen end users having one year experience of using three sofware were selected by snowball sampling method and others by librarians' suggestions.
Results: Users’ mental models were mostly affected by Google, Facebook & Simorgh library software. Also, users’ expectations were mostly influenced by search engines and social networks.
Conclusion: Users’ mental models were a combination of their comprehensive experiences in using other information systems, especially Google. Therefore, digital library providers can apply similar functions and capabilities in their own software in order to promote the efficiency and users satisfaction.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mental models
  • Digital library software
  • Information systems
  • Search engines
ایمان، محمدتقی؛ آقاپور، اسلام (1386). تکنیک زاویه‌بندی در تحقیقات علوم انسانی. روش‌شناسی علوم انسانی، 52 (3)، 25-44.
پری، مارک ایی. (1390). نقشه ذهن مشتری: رویکرد وسیله-هدف. (پرویز درگی و محمد سالاری، مترجمان). تهران: بازاریابی (نشر اثر اصلی، 2002).
رجبعلی بگلو، رضا؛ فتاحی، رحمت‌الله؛ و پریرخ، مهری (زودآیند). توسعه و تکامل مفهوم مدل ذهنی در بافت نظام‌های اطلاعاتی: از نگاهی عام تا پیش‌بینی عملکرد. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات.
کرسول، جان؛ پلانو کلارک، ویکی (1390). روش‌‌های پژوهش ترکیبی. (علیرضا کیامنش و جاوید سرایی، مترجمان). تهران: آییژ.
میرزابیگی، مهدیه (1393). مدل ذهنی در پژوهش‌های رفتار اطلاع‌جویی: پژوهشی در متون. تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی، 47 (3)، 303-323.
Babu, B. R., & O’Brien, A. (2000). Web OPAC interfaces: An overview. Electronic Library, 18 (5), 316-27.
Bawden, D., & Vilar, P. (2006). Digital libraries: To meet or manage user expectations. Aslib Proceedings: New Information Perspectives, 58 (4), 346-354.
Benyon, D. (2010). Designing interactive systems: A comprehensive guide to HCI and interaction design (2th ed.). Harlow: Pearson Education Limited.
Borgman, Ch. (1984). User’s mental model of an information retrieval system: Effects on performance. Unpublished doctoral disseration, Stanford University, Stanford, CA.
Cho, J., & Trent, A. (2006). Validity in qualitative research revisited. Qualitative Research, 6 (3), 319–340. DOI: 10.1177/1468794106065006
Cole, Ch., & Leide, J. E. (2003). Using the user’s mental model to guide the integration of information space into information need. Journal of American Society for Information Science & Technology, 54 (1), 39-46.
Crudge, S., & Jonson, F. C. (2007). Using the repertory grid and laddering technique to determine the user’s evaluative model of search engines. Journal of Documentation, 63 (2), 259-280.
Fast, K. V., & Campbell, D. G. (2004). I still like Google: University student perceptions of searching OPACs and the web. Proceedings of the 67th ASIS&T Annual Meeting, 41(1), 138-146.
Feather, J., & Sturges, P. (2003). Internation encyclopedia of library and information science (2 ed.). London: Taylor & Francis.
Fidel, R. (2012). Human information interaction: An ecological approach to information behavior. London: Massachusetts Institute of Technology.
Griffiths, J. R., & Brophy, P. (2005). Student searching behavior and the web: use of academic resources and Google. Library Trends, 53 (4), 539-54.
Hunter, G., Caputi, P., & Tan, F. B. (2012). Employing personal construct theory to understand information systems: a practical guide for researchers. Integrated Series in Information Systems, 29, 1-24.
Khoo, M., & Hall, C. (2012). What Would Google Do? Users’ Mental Models of a Digital Library Search Engine. Theory and Practice of Digital Libraries, Lecture Notes in Computer Science V. 7489, 1-12
Kumar, Sh. (2011). Effect of web searching on the OPAC: A comparison of selected university libraries. Library Hi Tech News, 28 (6), 14-21. DOI: 10.1108/07419051111173883
Li, P. (2007). Doctoral students' mental models of a web search engine: An exploratory study. Unpublished doctoral disseration, McGill University, Montreal, Quebec.
Makri, S., Blandford, A., Gow, J., Rimmer, J., Warwick, C., & Buchanan, G. (2007). A library or just another information resource? A case study of user’ mental model of traditional libraries. Journal of American Society for Information Science & Technology, 58 (3), 433-445.
Moukdad, H., & Large, A. (2001). Users’ perceptions of the web as revealed by transaction log analysis. Online Information Review 25 (6), 349-358.
Nielsen, J., (2010). Mental models. Retrieved March 22, 2015, from http://www.nngroup.com/articles/mental-models/
Novotny, E. (2004). I don’t think I click: A protocol analysis study of use of a library online catalog in the internet age. College & Research Libraries, 62 (6), 525-537.
Payne, S. J. (2003). Users’ Mental models of devices: The very ideas. (Int. J. M. Carroll, Ed.), HCI Models, theories and frameworks: Toward a multi-disciplinary Science (pp. 135-156). San Francisco: Morgan Kaufmann.
Plass, J. L. (1998). Design and evaluation of the user interface of foreign language multimedia software: A cognitive approach. Language Learning & Technology, 2 (1), 35-45.
Reynolds, T. J., & Olson, J. C. (2001). Understanding consumers’ decision making: The means-end approach to marketing and advertising strategy. Mahwah: Awrence Erlbaum Associates, Publishers.
Rieh, S. Y., Yang, J. Y., Yakel, E., & Markey, K. (2010). Conceptualizing institutional repositories: Using co-discovery to uncover mental models. Information Interaction in Context Symposium, August 18–21, New Brunswick, New Jersey, USA, pp. 165-174. Retrieved March 22, 2015, from http://deepblue.lib.umich.edu/handle/2027.42/106418
Sadeh, T. (2008). User experience in the library: A case study. New library World, 109 (½), 7-24.
Slone, D. J. (2002). The influence of mental models and goals on search patterns during Web interaction. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 53 (13), 1152-1169.
Tan, F. B., & Tung, L. (2003). Exploring website evaluation criteria using the repertory grid technique: A Web designers' perspective. Second Annual Workshop on HCI Research in MIS, Seattle, WA, 65-9. Retrieved January 30, 2015, from http://sigs.aisnet.org/sighci/research/ICIS2003/HCI03_10.pdf
Veludo-de-Oliveira, T. M., & Ikeda, A. A. (2006). Discussing laddering application by the means-end chain theory. The Qualitative Report, 11 (4), 626-642.
Wang, P., Hawk, W. B., & Tenopir, C. (2000). Users’ interaction with World Wide Web resources: An exploratory study using a holistic approach. Information Processing and Management, 36 (2), 229-251.
Westbrook, L. (2006). Mental models: a theoretical overview and preliminary study. Journal of Information Science, 32 (2), 563-579. DOI: 10.1177/01655515068134
Wilkinson, E. H. (2009). Usability and mental models of Google and PRIMO in the context of an academic tertiary library. Retrieved January 30, 2013, from https://researchspace.auckland.ac.nz/bitstream/handle/2292 /5173/usabilitymentalmodelsEW.pdf?sequence=5
Xie, H. I. (2008). Users’ evaluation of digital libraries (DLs): Their uses, their criteria, and their assessment. Information Processing and Management, 44 (3), 1346–1373.
Zhang, X. (1998). A study of the effects of user characteristics on mental models of information retrieval systems. Unpublished doctoral disseration, University of Toronto, Canada.
Zhang, Y. (2009). The Construction of Mental Models of Information-rich Web Spaces: The Development Process and the Impact of Task Complexity. Unpublished doctoral disseration, University of North Carolina faculty, Chapel Hill School of Information and Library Science.
Zhang, X., & Mark Ch. )2001(. Assessment of the effects of user characteristics on mental models of information retrieval systems. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 52 (6), 445–459.