اعتبارسنجی اطلاعات وب: چهارچوب‌ نظری و پژوهشی

نوع مقاله: مروری

نویسنده

استادیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

هدف: بررسی جنبه‌های گوناگون مفهوم اعتبارسنجی اطلاعات وب در راستای آموزش و مهارت‌افزایی کاربران و کتابداران در پالایش کیفی اطلاعات و نیز معرفی رویکردهای پژوهشی بالقوه در این زمینه.
روش‌شناسی: جستجوی کتاب‌شناختی و مطالعه در زمینه‌های پژوهشی رشته‌هایی مانند علم اطلاعات، روان‌شناسی، جامعه‌شناسی، و علوم رایانه.
یافته‌ها: مفهوم اعتبارسنجی اطلاعات وب از دو بُعد اصلی قابلیت اعتماد و تخصص برخوردار بوده و مدل‌های گوناگونی درباره آن ارائه شده است. اجراکننده، محتوا، و طراحی سه موضوع مهم اعتبارسنجی اطلاعات وب هستند. ویژگی‌های کاربران، عوامل تأثیرگذار، چهارچوب‌های نظری عمده، و فرایند کلی اعتبارسنجی اطلاعات در محیط وب از مهم‌ترین موضوعات در این زمینه هستند. اعتبارسنجی اطلاعات وب فرایندی گام‌به‌گام و متشکل از مراحل گوناگون است که در مدل‌ها و پژوهش‌های مختلف به آن اشاره شده است.
نتیجه‌گیری: اعتبارسنجی اطلاعات وب، پژوهشی بین‌رشته‌ای و پیچیده است که نیازمند توجه جدی پژوهشگران از رشته‌های مختلف است. اما، برخلاف چنین اهمیتی، در زبان فارسی پژوهش‌ها و نگارش‌های فراوانی در این حوزه به‌دست نیامده است. محدودیت‌های نظری، کاربردی، روش‌شناختی، و جامعه آماری ازجمله محدودیت‌های اصلی در پژوهش‌های این حوزه هستند که پژوهشگران باید در رفع آنها و تدوین مدل‌های جامع‌تر و کاربردی‌تر بکوشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Web Credibility Evaluation: Theoretical and Research Frameworks

نویسنده [English]

  • H. Keshavarz
Assistant Professor, Knowledge and Information Science, Shahid Beheshti University
چکیده [English]

Purpose: the current paper aims to develop a literature-dependent conceptualization of web credibility evaluation as a consequence of increasing number and variety of web information accessible to web users and librarians and also to show potential related research backgrounds.
Methodology: searching bibliographic databases and studying related literature in such research areas as Information Science, Psychology, Sociology and Computer Science. 
Findings: credibility evaluation is consists of two main components including trustworthiness and expertise. Operator, content and design are the three basic issues of web information credibility. Users’ characteristics, influential factors, theoretical frameworks and the overall credibility evaluation process are subjects of high importance in this regard. The credibility evaluation is a process incorporating different stages and phases. 
Conclusion: The findings showed that the credibility evaluation is a concept with different and multiple dimensions and components suitable for users, designers and policymakers to take them into consideration in design and evaluation of web resources.

کلیدواژه‌ها [English]

  • web information credibility
  • information credibility evaluation
  • user instruction
  • web literacy
  • web information evaluation
دهقانی، لیلا (1388). بررسی میزان آشنایی و کاربرد معیارهای کیفیت اطلاعات وب: نمونه مورد مطالعه دانشجویان تحصیلات تکمیلی دانشگاه شیراز. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شیراز، شیراز.
روزبهانی، معصومه؛ ریاحی‌نیا، نصرت (1395). شناسایی شاخص‌های اعتبار علمی(مطالعه و استناد) از دیدگاه اعضای هیئت علمی دانشگاه خوارزمی. تعامل انسان و اطلاعات، 3 (2)، 1-10.
فتاحی، رحمت‌الله (1376). بلبشوی اینترنت: گفتاری پیرامون مشکلات سازماندهی، جستجو، و بازیابی اطلاعات در وب جهانگستر. کتابداری و اطلاع رسانی، 2 (2)، 1-22.
فتاحی، رحمت‌الله (1383). تحلیل عوامل مؤثر بر نسبی ‌بودن ربط در نظام‌های بازیابی اطلاعات. اطلاع‌شناسی، 2 (5)، 7-22.
فتاحی، رحمت‌الله (1392). چالش‌های سازماندهی منابع رقومی در فضای وب. کتاب ماه کلیات، 16 (7)، 6-9.
کشاورز، حمید (1387). شناسایی و رویارویی با منابع شبه‌اطلاعات و ضداطلاعات: مهارتی پایه برای دستیابی به سواد وبی. کتاب ماه کلیات، 11 (8)، 34-41.
کشاورز، حمید (1392). باورپذیری اطلاعات: از آغاز تا عصر دیجیتال. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی، 19 (1)، 87-109.
کشاورز، حمید (1395). طراحی و تبیین مدل باورپذیری اطلاعات در محیط وب: مطالعه دانشجویان دانشگاه‌های برتر کشور. پایان‌نامه دکتری، دانشگاه تهران، تهران.
کشاورز،‌ حمید؛ وفائیان، امیر (1392). مطالعه دیالتیک در محیط وب: یافته‌های یک نمونه پژوهی. پژوهشنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی، 3 (1)، 207-226.
کشاورز، حمید؛ فهیم‌نیا، فاطمه؛ نوروزی، علیرضا؛ و اسمعیلی گیوی، محمدرضا (1395). طراحی و اعتباریابی مدل مفهومی باورپذیری اطلاعات در محیط وب. تعامل انسان و اطلاعات، 3 (3)، 1-16.
مانیان، امیر؛ سهرابی یورتچی، بابک؛ و شادمهری، نیکتا (1393). شناسایی و اولویت‌بندی عوامل موثر در ارزیابی وب‌سایت‌ براساس تحلیل اسنادی مقاله‌های پژوهشی. پژوهش‌های مدیریت در ایران، 18 (1)، 223-245.
نشاط، نرگس (1382). هرمنوتیک و بازیابی اطلاعات، اطلاع‌شناسی، 1 (2)، 32-46.
نشاط، نرگس (1387). دنیای آشوب‌زده اطلاعات: ملغمه‌ای از اطلاعات سلبی و ایجابی. اطلاع‌شناسی، 5 و 6 (20-21)، 21-42.
نشاط، نرگس (1396الف). سخن نخست: حاکمیت کدام اطلاعات، مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 28(3)، 7-9.
نشاط، نرگس (1396ب). سخن نخست: کارآمدی، اثربخشی و تناسب در تحلیل نظام‌های علمی و اطلاعاتی. مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 28 (4)، 7-10.

Ahmad, R., Komlodi, A., Wang, J., & Hercegfi, K. (2010). The impact of user experience levels on web credibility judgments. Proceedings of the American Society for Information Science and Technology, 47 (1), 1-4. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1002/meet.14504701180

Arazy, O., & Kopak, R. (2011). On the measurability of information quality. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 62 (1), 89-99. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1002/asi.21447

Chesney, T. (2006). An empirical examination of Wikipedia's credibility. First Monday, 11 (11). Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.5210/fm.v11i11.1413

Choi, W., & Stvilia, B. (2015). A new framework for Web credibility assessment. IConference 2015 Proceedings. Retrieved July 7, 2018, from https://www.ideals.illinois.edu/bitstream/handle/ 2142/73738/422_citationCorrected_v2.pdf?sequence=2

Choi, W., & Stvilia, B. (2014). Web credibility assessment: Conceptualization, operationalization, variability, and models. Journal of the Association for Information Science and Technology, 66 (12), 2399–2414. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1002/asi.23543

Clewley, N., Chen, S. Y., & Liu, X. (2009). Evaluation of the credibility of internet shopping in the UK. Online Information Review, 33 (4), 805-826. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1108/14684520910985738

Coiera, E. (1998). Information epidemics, economics, and immunity on the internet. British Medical Journal, 317 (7171), 1469-1470.

Cool, C., Belkin, N. J., Frieder, O., & Kantor, P. (1993). Characteristics of texts affecting relevance judgments. Proceedings of the 14th National Online Meeting, 77-84. Retrieved July 7, 2018, from http://kantor.comminfo.rutgers.edu/CURRIC.VITAE/CV%20PDFs/online93_paper.pdf

Flanagin, A. J., & Metzger, M. J. (2000). Perceptions of Internet information credibility. Journalism & Mass Communication Quarterly, 77 (3), 515-540. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1177/107769900007700304

Flanagin, A. J., & Metzger, M. J. (2003). The perceived credibility of personal Web page information as influenced by the sex of the source. Computers in Human Behavior, 19 (6), 683-701. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1016/S0747-5632(03)00021-9

Flanagin, A. J., & Metzger, M. J. (2008). Digital media and youth: Unparalleled opportunity and unprecedented responsibility. In M.J. Metzger, & A.J. Flanagin (Eds.), Digital media, youth, and credibility (pp. 5-27). Cambridge, MA: The MIT Press. Retrieved June 5, 2018, from https://www.issuelab.org/resources/835/835.pdf

Flanagin, A. J., & Metzger, M. J. (2013). Trusting expert-versus user-generated ratings online: the role of information volume, valence, and consumer characteristics. Computers in Human Behavior, 29 (4), 1626-1634. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.02.001

Fogg, B. J. (2003a). Persuasive technology: Using computers to change what we think and do. San Francisco, CA: Morgan Kaufmann Publishers. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1145/764008.763957

Fogg, B. J. (2003b). Prominence-interpretation theory: Explaining How People Assess Credibility Online. In G. Cockton & P. Korhonen (Eds.), CHI EA '03 CHI '03 Extended Abstracts on Human Factors in Computing Systems(pp. 722-723). New York, NY: ACM.

Fogg, B. J., Marshall, J., Laraki, O., Osipovich, A., Varma, C., Fang, N., & Treinen, M. (2001). What makes Web sites credible?: a report on a large quantitative study. In J. Jacko & A. Sears (Eds.), Proceedings of the SIGCHI Conference on Human Factors in Computing Systems (CHI '01) (pp. 61-68). New York, NY: ACM.

Healey, P. D. (1995). Untangling the web: the world-wide-web as a reference tool. RQ, 34 (4), 441-444.

Hilligoss, B., & Rieh, S. Y. (2008). Developing a unifying framework of credibility assessment: Construct, heuristics, and interaction in context. Information Processing & Management, 44 (4), 1467-1484. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1016/j.ipm.2007.10.001

Hong, T. (2006). The influence of structural and message features on Web site credibility. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 57 (1), 114-127. doi.org/10.1002/asi.20258

Hovland, C. I., Janis, I. L., & Kelley, H. H. (1953). Communication and persuasion: Psychological studies of opinion change. New Haven, CT: Yale University Press.

Jessen, J., & Jørgensen, A. H. (2012). Aggregated trustworthiness: Redefining online credibility through social validation. First Monday, 17 (1). Retrieved July 8, 2018, from http://firstmonday.org/article/view/3731/3132

Johnson, T. J., & Kaye, B. K. (1998). Cruising is believing?: Comparing internet and traditional sources on media credibility measures. Journalism & Mass Communication Quarterly, 75 (2), 325-340. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1177/107769909807500208

Johnson, T. J., & Kaye, B. K. (2000). Using is believing: The influence of reliance on the credibility of online political information among politically interested Internet users. Journalism & Mass Communication Quarterly, 77 (4), 865-879.

Johnson, T. J., & Kaye, B. K. (2004). Wag the Blog: How Reliance on Traditional Media and the Internet Influence Credibility Perceptions of Weblogs among Blog Users. Journalism & Mass Communication Quarterly, 81 (3), 622-642. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1177/107769900408100310

Johnson, T. J., & Kaye, B. K. (2009). In blog we trust? Deciphering credibility of components of the internet among politically interested internet users. Computers in Human Behavior, 25 (1), 175-182.

Julien, H., & Barker, S. (2009). How high-school students find and evaluate scientific information: A basis for information literacy skills development. Library & Information Science Research, 31 (1), 12-17. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1016/j.lisr.2008.10.008

Kaiser Family Foundation. (2005). E-health and the elderly: How seniors use the Internet forhealth survey. Menlo Park, CA: Kaiser Family Foundation.

Keshavarz, H. (2014). How Credible is Information on the Web: Reflections on Misinformation and Disinformation. Infopreneurship Journal, 1 (2), 1-17. Retrieved September 27, 2018, from http://eprints.rclis.org/23451/

Keshavarz, H. (2015). Web Literacy for Evaluating Credibility of Web Information: Issues and Considerations. Paper presented at First International Conference on Web Research. Retrieved September 27, 2018, from https://www.sid.ir/en/seminar/ViewPaper.aspx?ID=46691

Kim, D. (2012). Interacting is believing? Examining bottom-up credibility of blogs among politically interested Internet users. Journal of Computer-Mediated Communication, 17 (4), 422-435. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1111/j.1083-6101.2012.01583.x

Kiousis, S. (2001). Public trust or mistrust?: Perceptions of media credibility in the information age. Mass Communication and Society, 4 (4), 381-403. doi.org/10.1207/s15327825mcs0404_4

Liu, Z. (2004). Perceptions of credibility of scholarly information on the Web. Information Processing & Management, 40 (6), 1027-1038.

Lucassen, T., & Schraagen, J. M. (2011). Factual accuracy and trust in information: The role of expertise. Journal of the American Society for Information Science and Technology,62 (7), 1232-1242. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1002/Asi.21545

Lucassen, T., Muilwijk, R., Noordzij, M. L., & Schraagen, J. M. (2013). Topic familiarity and information skills in online credibility evaluation. Journal of the American Society forInformation Science and Technology, 64 (2), 254-264. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1002/asi.22743

Metzger, M. J. (2007). Making sense of credibility on the Web: Models for evaluating online information and recommendations for future research. Journal of the American Societyfor Information Science and Technology, 58 (13), 2078-2091. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1002/asi.20672

Metzger, M. J., Flanagin, A. J., & Zwarun, L. (2003). College student Web use, perceptions of information credibility, and verification behavior. Computers & Education, 41 (3), 271-290. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1016/s0360-1315(03)00049-6

Rieh, S. Y. (2010). Credibility and cognitive authority of information. In M. Bates & M. N. Maack, (Eds.), Encyclopedia of Library and Information Sciences. 3rd Ed. (pp. 1337-1344). New York, NY: Taylor and Francis Group, LLC.

Rieh, S. Y., & Danielson, D.R. (2007). Credibility: A multidisciplinary framework. AnnualReview of Information Science and Technology, 41 (1), 307-364. doi.org/10.1002/aris.2007.1440410114

Sbaffi L., & Rowley J. (2017). Trust and credibility in web-based health information: a review and agenda for future research. Journal of Medical Internet Research, 19 (6), 1-16. Retrieved September 27, 2018, from https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/28630033

Sorapure, M., Inglesby, P., & Yatchisin, G. (1998). Web literacy: Challenges and opportunities for research in a new medium. Computers and Composition, 15 (3), 409-424. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1016/S8755-4615(98)90009-3

Subramaniam, M., Taylor, N. G., St. Jean, B., Follman, R., Kodama, C., & Casciotti, D. (2015). As simple as that?: Tween credibility assessment in a complex online world. Journal of Documentation71 (3), 550 - 571. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1108/JD-03-2014-0049

Warnick, B. (2004). Online ethos: Source credibility in an "authorless" environment. American Behavioral Scientist, 48 (2), 256-265.

Wathen, C. N., & Burkell, J. (2002). Believe it or not: Factors influencing credibility on the Web. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 53 (2), 134-144. Retrieved July 7, 2018, from https://doi.org/10.1002/asi.10016